محمد محمدى گيلانى
32
شرح مناجات شعبانيه ( فارسى )
جمال العارفين و سيد المراقبين نزدشان بوده و اين ثلث مورد اشاره را سيد مرحوم در اقبال ذكر كردهاند [ 1 ] و همهء ما با روش مرحوم مجلسى آشناييم كه غثّ و سمين آثار اهل البيت عليهم السّلام را ضبط مىفرمودند
--> [ 1 ] مرحوم مجلسى قدّس سرّه در جلد 97 بحار ، ص 227 بعد از آنكه تمام دعاى عرفهء امام حسين عليه السّلام حتى قسمت اخير را كه در « زاد المعاد » ذكر نفرموده ، آورده افزوده است : اين فراز از دعا در « بلد الامين » كفعمى و « مصباح الزائر » و بعضى از نسخ قديمى « اقبال » سيد بن طاووس نيامده و چون با سبك گفتار ائمه عليهم السّلام سازگار نيست و با شيوهء سخنان صوفيه متناسب است از اين رو مىتوان ادعا كرد كه اين فراز از دعا وسيلهء صوفيه به آن افزوده شده باشد ! ! اين نوع نتيجهگيرى همانگونه كه حضرت استاد تنبّه دادهاند ، شايد مولود همان جوّ ضد تصوّف زمان مرحوم مجلسى قدّس سرّه بوده و گر نه همان گونه كه علاّمه شعرانى در مقدمه و پاورقى ترجمهء دعاى عرفه ص 2 - 21 متذكر شدهاند : اولا آن عنايتى كه مسلمين در حفظ قرآن دارند غير عنايتى است كه به احاديث و ادعيه از خود ابراز مىدارند و لذا مىبينيم كه در يك دعا در يك كتاب مانند دعاى عرفه در كتاب اقبال اختلاف نسخ فراوان به چشم مىخورد و اين امر دليل بر اعمال نفوذ دشمنان نيست بلكه نشانهء تساهل در حفظ حديث و ادعيه است از اين رو عدم حفظ همهء فرازهاى حديث را بايد حمل به تساهل كرد نه حفظ همه را حمل بر اعمال نفوذ و « دسّ » و از اين روست كه مىبينيم در كتابخانهء حضرت رضا عليه السّلام نسخهء قديمى و معتبر اقبال وجود دارد كه همهء فرازهاى دعاى عرفه را شامل است و ثانيا صرف مشابهت اين فراز از دعا با برخى از كلمات عرفا و صوفيه دليل مدسوس بودن آن نيست بلكه گواه اين است كه آنان نيز از خرمن تعليمات امامان عليهم السّلام كم و بيش بهره بردهاند و ثالثا مطالبى در اين فراز از دعا وجود دارد كه از يك سو با ادعيهء ديگر همسوئى دارد مانند « كيف يستدل عليك بما هو في وجوده مفتقر إليك . . . » كه با جملهء « يا من دل على ذاته بذاته . . . » در دعاى صباح كه هر دو دلالت بر برهان صديقين دارند كه پس از قرنها امثال صدر المتألهين به آن رسيدهاند و از سوى ديگر اگر امامان ما آنها را ابراز نداشته بودند استنباط چنين براهين ظريف و محكمى براى ديگران مقدور نبود . عليهذا به امثال مرحوم مجلسى بايد عرض كرد : صرف اختلاف نسخ و نبودن اين فراز از دعا در بعضى از نسخ اقبال و بلد الامين و مصباح الزائر دليل بر مدسوس بودن آن نخواهد بود بخصوص كه مشتمل بر مطالبى است كه جز صديقين آن هم با رهنمود امامان پس از گذشت قرنها دسترسى به آنها ندارند .